Het Economisch Bureau schrijft regelmatig over ontwikkelingen in de macro-economie. Hierbij onze laatste voorspellingen over de rente- en valutaontwikkelingen, energieprijzen en de economische trend in ontwikkelde en opkomende markten.

De groei blijft veerkrachtig ondanks de hernieuwde energieschok, maar de inflatie baart zorgen. Hoe langer hogere energieprijzen aanhouden, hoe groter het risico op tweederonde-effecten… en hoe groter het risico dat de ECB het beleid verder moet verkrappen voorbij de verwachte renteverhoging van volgende week.

In het eerste halfjaar groeide de Nederlandse economie sterker dan eerder verwacht, in de tweede helft zal de groei op een lager tempo uitkomen. We verwachten groei van 1,3% in 2026 en 1,1% in 2027. Hogere energieprijzen sijpelen geleidelijk door in de prijzen van andere goederen en diensten. Het minderheidskabinet heeft een akkoord bereikt, maar de begroting zal nog worden aangepast.

De economie groeit, maar een beslissende doorbraak is nog niet in zicht. Toch verhogen wij onze raming voor de bbp-groei in 2026. De inflatie zal de komende maanden waarschijnlijk net onder 3,0% blijven schommelen.

Warsh’ toespraak in Jackson Hole vergrootte de kans op een renteverhoging in september. Het FOMC lijkt nog steeds verdeeld. De snelheid waarmee het desinflatieproces vordert, is doorslaggevend. De arbeidsmarkt moddert voort, met zwakke banengroei die wordt opgevangen door een afnemend arbeidsaanbod.

Onevenwichtigheden tussen vraag en aanbod nemen toe bij een zwak groeimomentum. Beijing lijkt nog steeds behoedzaam om te gaan met (nieuwe) stimuleringsmaatregelen. Spanningen VS-China laaien weer op in aanloop naar Trump-Xi-top; hardere EU-koers versus China.

Offshore windenergie is in de afgelopen tien jaar hard gegroeid. Zo is de mondiale capaciteit met 671% toegenomen sinds 2015. Tegelijkertijd nam de gemiddelde kostprijs van elektriciteit voor windenergie met bijna 57% af. Indrukwekkende cijfers, maar de druk op de sector neemt toe. De materiaal- en projectkosten stijgen, de rentetarieven staan relatief hoog en de toeleveringsketen heeft te maken met toenemende geopolitieke onrust. Ondertussen blijven EU-doelen voor offshore windenergie de komende jaren ambitieus. In deze analyse gaan wij dieper in op de groei van offshore windenergie en de belangrijkste knelpunten, en bekijken wij of de EU-doelen haalbaar zijn. De potentiële groei van offshore wind is mondiaal hoog, maar de haalbaarheid van projecten hangt af van kostenontwikkeling, netinfrastructuur, financieringscondities en beleidszekerheid. Deze problematiek wordt in deze analyse verder uitgewerkt.

Datacenters zijn inmiddels uitgegroeid tot een onmisbare pijler onder de digitale economie, maar hun snelle opmars roept ook vragen op. En deze opmars zet zich door, ook in de EU. Deze analyse laat zien welke Europese landen het best zijn gepositioneerd om nieuwe datacenters aan te trekken. Daarvoor kijken wij naar zowel de huidige als de toekomstige capaciteit. Wij gaan in op de uitdagingen, zowel qua elektriciteitsnetten als de investeringen en kosten. Deze analyse laat zien hoe de AI-boom, de hoogte van de kosten, de gefragmenteerde EU regelgeving en de schaarser wordende ruimte de locatiekeuze voor datacenters steeds complexer maken. Wij maken inzichtelijk welke factoren de locatiekeuze van datacenterontwikkelaars bepalen en welke EU-lidstaten onder deze criteria relatief gunstig gepositioneerd zijn.

De zomer van 2026 is tot nu toe uitzonderlijk warm en droog geweest, met natuurbranden die zich over grote delen van Europa hebben verspreid. Recente indicatoren voor landtemperaturen, droogte en natuurbrandactiviteit liggen duidelijk boven de langetermijntrends. Bovendien zijn de economische verliezen door hittegolven, droogte en natuurbranden in de loop der tijd gestaag toegenomen. In deze notitie ramen we de economische verliezen die Europa in de zomer van 2026 heeft geleden. Ook kijken we naar wat deze ontwikkelingen kunnen betekenen voor Nederland. Tot slot onderzoeken we de gevolgen van deze extreme weersomstandigheden voor de energiemarkten.

De vraag naar schone technologieën (ook wel ‘clean tech’) door de Europese Unie (EU) neemt de komende jaren sterk toe. Niet alleen door de EU-ambitie in het halen van de klimaatdoelen, maar ook door het streven van de EU naar meer energiezekerheid. De kans is groot dat door de versnelling in de vraag naar clean tech de handelstromen in schone technologieën tussen de EU en haar huidige handelspartners verder zal toenemen. In deze analyse staan de handelsstromen van schone technologieën tussen de EU en de landen daarbuiten centraal. Wij belichten niet alleen wat de verhoudingen zijn in de import en de export van schone technologieën in de EU-27 in relatie tot landen buiten de EU-27, maar laten ook zien welke landen de belangrijkste handelspartners voor de EU-27 zijn. De analyse gaat ook in op de impact van geopolitieke conflicten op de handelsstromen in relatie tot energiezekerheid. Tot slot gaan wij in op de haalbaarheid van de gestelde EU-doelen voor schone technologieën richting 2030.

Door hernieuwbare energiebronnen uit te breiden en tegelijkertijd te investeren in netwerken, opslag en toeleveringsketens, ontstaat een duurzaam en betaalbaar energiesysteem, terwijl de afhankelijkheid van import wordt verminderd. Ondanks de vooruitgang wijzen prognoses op een aanzienlijke kloof tussen het huidige traject en de doelstellingen op hernieuwbaar en energie efficiëntie voor 2030, waardoor de afhankelijkheid van geïmporteerde fossiele brandstoffen wordt verlengd. De uitbreiding van elektrificatie, gebaseerd op de uitbreiding van hernieuwbare energie, is cruciaal voor het waarborgen van de energiezekerheid van de EU. Het verlagen van de energie-intensiteit en het verbeteren van de efficiëntie ontkoppelen economische groei van energieverbruik, waardoor ook concurrentievermogen wordt versterkt en de blootstelling aan volatiele energiemarkten wordt verminderd. Energie-efficiëntie, innovatie en het hergebruik van grondstoffen maken landen minder afhankelijk van volatiele energiemarkten en import. Het uitbreiden van opslagcapaciteit, raffinaderijen en netinfrastructuur zorgt voor stabiliteit tijdens energiecrises en ondersteunt de transitie naar hernieuwbare energiebronnen. De integratie van grensoverschrijdende energiesystemen, op elkaar afgestemd beleid en samenwerkingsstrategieën versterken de EU veerkracht en verminderen de afhankelijkheid van externe leveranciers.

De EU blijft sterk afhankelijk van import van kritieke materialen, ondanks pogingen tot diversificatie en strategische partnerschappen met grondstofrijke landen. De afhankelijkheid van grondstofrijke landen vergroot de kwetsbaarheid van de EU voor verstoringen in toeleveringsketens. De EU wil tegen 2030 meer mijnbouw, verwerking en recycling realiseren, maar lange doorlooptijden en hoge kosten maken het behalen van deze doelen onzeker. Nederland speelt een centrale rol in de EU-handel van kritieke grondstoffen, vooral door de doorvoer via havens, zonder grote toegevoegde waarde. De EU kampt met technologische en economische uitdagingen om kritieke materialen effectief te recyclen, vooral zeldzame aardmetalen.

De brandstofprijzen zijn dit jaar gestegen door de hogere brandstofaccijns en de oorlog in Iran. Automobilisten verminderen hun brandstofverbruik in reactie op het hogere prijsniveau. Sinds maart ligt het verbruik ongeveer 12% lager dan vorig jaar. Hierdoor bleef de toename van brandstofuitgaven beperkt tot 6% joj. Automobilisten uit lagere inkomensgroepen en stedelijke gebieden pasten hun brandstofverbruik relatief sterk aan. De groei van niet-brandstof gerelateerde uitgaven is bij automobilisten even hoog als bij andere huishoudens. Wel is er verschil naar inkomen: bij lagere inkomensgroepen is de groei lager.

Het betaalgedrag van Nederlanders volgt een stabiel weekpatroon in pinuitgaven. Zaterdag is veruit de drukste dag, terwijl zondag en maandag consequent de rustigste dagen zijn. Het ritme verschilt sterk tussen leeftijdsgroepen: jongere Nederlanders geven vooral uit op zaterdag en hebben een beperkte terugval op zondag, terwijl ouderen op vrijdag het meeste uitgeven en de zondag een zeer sterke terugval kent. Juist deze voorspelbaarheid maakt transactiedata waardevol als economische indicator: afwijkingen van het normale weekritme kunnen vroegtijdig wijzen op veranderingen in consumentengedrag.

Hebben Nederlandse huishoudens al last van hogere energieprijzen? In deze publicatie volgen we met geanonimiseerde en geaggregeerde transactiedata van ruim één miljoen huishoudens, hoe hogere energieprijzen doorwerken in de portemonnee van huishoudens. Opvallend is dat de doorsnee energiebetaling ondanks vijf maanden van verhoogde energiemarktprijzen nog nauwelijks is gestegen. Dit komt doordat bestaande contracten nog doorlopen en nieuwe tarieven voor elektriciteit niet significant hoger liggen. De hogere olieprijzen werken snel door aan de pomp, maar de stijging van de brandstofuitgaven van huishoudens blijft vooralsnog beperkt doordat autorijders hun gedrag aanpassen.

Extreme hitte heeft niet alleen gevolgen voor gezondheid en leefbaarheid, maar leidt ook tot merkbare verschuivingen in het consumptiegedrag van huishoudens. De recente hittegolf ging gepaard met een tijdelijke afname in consumptie van Nederlandse huishoudens. Er waren minder online bestedingen en geldopnames, terwijl de pinbestedingen eerst stegen en pas tijdens de extreem warme dagen daalden. In sterk stedelijke gebieden bleven de pinbetalingen relatief beter op peil dan in minder stedelijke gebieden. Met name uitgaven aan eet- en drinkgelegenheden namen daar juist toe, terwijl brandstof uitgaven elders sterk afnamen.

Dit jaar merken ongeveer 1,5 miljoen Nederlandse pensionado’s de gevolgen van de pensioentransitie in hun portemonnee. Wij onderzoeken op basis van geanonimiseerde transactiedata de bestedingsimpuls die uitgaat van de invaarbonus, de extra pensioenindexatie door de overgang naar het nieuwe pensioenstelsel. Pensionado’s geven gemiddeld slechts 22% van een extra euro pensioeninkomen uit. Dit percentage zakt bij hogere leeftijden. Pensionado’s met lagere inkomens, of met weinig financiële buffers geven juist een groter deel van het extra inkomen uit. Ondanks de procentueel kleine effecten betekent de hoogte van de invaarbonus samen met een aanzienlijk aantal ouderen nog steeds een steuntje in de rug voor de Nederlandse economie.

Wat merken Nederlandse huishoudens van de oorlog in Iran? In deze publicatie analyseren we hoe snel hogere energieprijzen de portemonnee van huishoudens raken, met behulp van geanonimiseerde transactiedata van meer dan 1 miljoen huishoudens. Hogere gasprijzen werken met vertraging door, waardoor de doorsnee betaling van de energierekening vooralsnog niet is gestegen. Bij brandstofuitgaven zien we dat de stijgende olieprijzen sneller doorwerken, dit effect is in maart al zichtbaar. Wij verwachten dat de energiebetalingen in de komende maanden blijven toenemen, zoals ook het geval was in 2022. Toen duurde het ongeveer een kwartaal voordat betalingen aan de energierekening duidelijk opliepen. Daarom volgen we de komende maanden de energiebetalingen van huishoudens, met name van huishoudens die kwetsbaar zijn voor hogere energielasten.

Door de oorlog in Iran schoot de brandstofprijzen omhoog, terwijl de benzineprijzen in België liggen tot wel 55 cent per liter lager liggen. Hierdoor is in de grensregio ongeveer 15% van het benzineverbruik verschoven naar België, een effect dat grotendeels wordt veroorzaakt door een minderheid/kleine groep huishoudens. Dit effect blijft constant voor huishoudens t/m 30 kilometer van de grens. Ook tankstations iets verder weg omzet kunnen verliezen. Tegelijkertijd blijft het landelijke verlies aan accijnsinkomsten voor de overheid beperkt.

Analyse van 320.000 huishoudens toont een daling van de woonlastenratio voor het doorsnee huishouden in recente jaren. Woonlastenratio is het percentage van het inkomen dat besteed wordt aan woonlasten. Kopers hebben doorgaans een lagere woonlastenratio; vrije sector- en sociale huurders zitten op vergelijkbare niveaus. Jongere kopers en vrije huurders hebben vergelijkbare inkomsten en woonlasten. Woonlastenratio van jongere kopers is gestegen door hypotheekrenteaftrek en beperkte koopmogelijkheden voor lagere inkomens. Huurtoeslag essentieel voor groot deel van ontvangers voorkomt dat huishoudens meer dan de helft van hun inkomsten aan woonlasten moeten uitgeven.

De Black Friday-periode wordt door veel Nederlanders benut om aankopen te doen, vaak met het oog op sinterklaas en kerst. In deze periode geven consumenten aanzienlijk meer uit dan in het verleden, toen de dagen rond sinterklaas nog echte aankoopdagen waren. Om piekdrukte te voorkomen, starten meer retailers steeds eerder in november met het doen van aanbiedingen, waarbij de klant vooral via internet wordt gelokt.

Mike Langen is woningeconoom & data-scientist bij het Economisch Bureau van ABN AMRO.

Marta Teixeira is analist Klimaateconomie bij het Economisch Bureau van ABN AMRO Bank

Shanawaz Bhimji is hoofd Corporate Bond Research bij het Economisch Bureau van ABN AMRO.

Larissa Fritz is Senior Fixed Income Strategist, met focus op Rentes bij het Economisch Bureau van ABN AMRO Bank.

Aggie van Huisseling is Senior Econoom Nederland bij het Economisch Bureau van ABN AMRO.

Arjen van Dijkhuizen is Senior Econoom Opkomende Markten bij het Economisch Bureau van ABN AMRO.