Het Economisch Bureau schrijft regelmatig over ontwikkelingen in de macro-economie. Hierbij onze laatste voorspellingen over de rente- en valutaontwikkelingen, energieprijzen en de economische trend in ontwikkelde en opkomende markten.

Het economisch momentum in aanloop naar de energieschok was in de eurozone solide. Maar Frankrijk blijft een punt van zorg door zwakke groei en laag vertrouwen. Wij verwachten nog steeds twee renteverhogingen van de ECB om de inflatieverwachtingen in toom te houden.

Groei vertraagde tot 0,1% k/k aan het begin van dit jaar, waarbij toegenomen onzekerheid de groei afremt. We hebben onze groeiverwachtingen naar beneden bijgesteld tot 0,9% voor 2026 en 1,1% voor 2027. HICP-inflatieverwachtingen zijn verhoogd naar 3,0% voor 2026 en 2,6% voor 2027

Het bbp groeide in het 1e kwartaal met 0,3% kok. Voorlopende indicatoren wijzen op minder dynamiek. We hebben onze prognose verlaagd van 0,8% naar 0,7% voor 2026 en van 1,2% naar 1% voor 2027. Oplopende inflatie en verslechterende arbeidsmarktomstandigheden temperen de koopkracht. Achterblijvende hervormingen en politieke fragmentatie vergroten de economische onzekerheid.

De arbeidsmarkt blijft stabiel, maar het werkloosheidspercentage lijkt gunstiger door een lagere arbeidsparticipatie. Producentenprijzen laten eerste signalen zien dat de energieschok zich door de economie verspreidt.

Ondanks solide bbp-groei in het eerste kwartaal en aanhoudend sterke buitenlandse handelscijfers… laten de macrocijfers voor april zien dat China niet immuun is voor het Iran-conflict. Presidentiële top VS-China verkleint kans op worst case scenario’s (maar neemt deze niet volledig weg).

De impact van het Iran-conflict is groot op grondstofmarkten. Met het uitbreken van de oorlog en de aanval van Iran op olie- en gasinstallaties van buurlanden schoten de prijzen van energiegrondstoffen omhoog. Een dergelijke scherpe prijsreactie in andere grondstofmarkten (met name metalen) bleef aanvankelijk uit, omdat de impact van het Midden-Oosten op veel niet-fossiele grondstoffen nog niet direct tot veel paniek leidde. Inmiddels zijn we bijna vier weken verder en beginnen veel niet-fossiele grondstoffen steeds meer kleur te bekennen. In deze analyse gaan we dieper in op de trend in de index van transitiegrondstoffen en welke specifieke transitiemetalen sinds de start van de oorlog het meeste zijn geraakt. Ook laten we de prijsindex voor defensiemetalen zien en hoe deze verschilt van de trend in de prijs van transitiemetalen. Met deze analyse geven we inzicht in de verschillende prijstrends en geven we aan hoe dit impact kan hebben op het bedrijfsleven.

De kosten voor windenergie op land en zonne-energie zijn de afgelopen tien jaar aanzienlijk gedaald, terwijl die van koolstofafvang (CCS), energie-opslag en waterstof relatief duur zijn gebleven. Netcongestie, productiebeperking en lage prices voor producenten vormen steeds grotere obstakels voor het volledig benutten van hernieuwbare energie. Batterijen helpen om netcongestie te verminderen, om schommelingen in zon- en windproductie op te vangen, om energie op te slaan, en om de stabiliteit en economische haalbaarheid van projecten te verbeteren. Door een overaanbod zijn lithium-ion-batterijprijzen sterk gedaald. Echter zodra de vraag naar batterijen toeneemt en grondstofprijzen stijgen, is het mogelijk dat prijzen weer gaan stijgen. De focus gaat steeds meer van capaciteitsuitbreiding naar systeemintegratie. Dit heeft meer investeringen in opslag, netwerken en flexibele infrastructuur tot gevolg om daarmee een veerkrachtig energiesysteem te realiseren.

Nederland decarboniseert en daarmee is de transitie in volle gang. Alleen het tempo in het traject naar een koolstofarme economie is nog niet toereikend genoeg om de gestelde klimaatdoelen te bereiken. Deze analyse laat de achterstand zien en gaat in op de achtergronden daarvan. Wij zien onder andere dat de initiatieven tot decarboniseren talrijk zijn en dat er inmiddels veel best practices zijn aan te wijzen. Maar de sectoren die verantwoordelijk zijn voor het grootste deel uitstoot van broeikasgassen – de energie-intensieve sectoren die onder het EU emissiehandelsysteem vallen (EU ETS) – staan nog steeds voor een grote uitdaging om koolstofarm te worden. De decarbonisatieoplossingen liggen voor veel bedrijven in sectoren vaak binnen handbereik, maar het zijn de randvoorwaarden die vaak voor de obstakels zorgen. In deze analyse gaan we eerst in op de trend van een aantal duurzaamheidsindicatoren voor de Nederlandse economie en de stand van zaken in het verminderen van de broeikasgassen (BKG) in sectoren. Daarbij kijken we onder andere naar de haalbaarheid van het 2030- klimaatdoel per sector. Vervolgens gaan we dieper in op het deel van de uitstoot dat onder EU ETS valt en hoe de energie-intensieve sectoren in de industrie presteren. De specifieke industriële klimaatdoelen komen aan bod, inclusief de meest voor handliggende decarbonisatie-opties. We sluiten deze analyse af met een conclusie.

Om een echte versnelling in decarbonisatie te realiseren, moeten zowel energieproductie als het -verbruik versneld overschakelen op hernieuwbare en koolstofarme energiebronnen. Dit proces gaat echter nog traag en kent enkele hardnekkige obstakels, waaronder netcongestie, gebrek aan personeel, financieringsuitdagingen, maar ook de vaak complexe en volatiele regelgeving in veel landen. Ondanks de afschaling en terugdraaiing in het klimaatbeleid van veel landen – onder aanvoering van de Verenigde Staten (VS) – blijft de Europese Unie (EU) zich inzetten voor het bereiken van klimaatneutraliteit tegen 2050, zoals vastgelegd in de Europese klimaatwet. Daarmee nemen de verschillen in de decarbonisatiepaden per land/regio verder toe en raken de klimaatdoelen verder uit het zicht. In deze analyse bekijken we de actuele stand van zaken in deze decarbonisatiepaden van de belangrijkste landen wereldwijd en van de EU-27 in het bijzonder. Wat zijn de trends in de broeikasgasuitstoot (BKG-uitstoot) van landen en welke verschillen zijn zichtbaar? Welke doelen streven de grootste BKG uitstotende landen met hun klimaatbeleid na en waar staat de EU-27 in dit verband? Hoe verhoudt zich het finaal energieverbruik (fossiel deel) ten opzichte van de BKG-uitstoot en de trend in energie efficiency? En is het (post-Parijsakkoord) tempo in BKG-emissiereductie voldoende om de gestelde EU-klimaatdoelen uiteindelijk te bereiken? We sluiten deze analyse af met een conclusie.

In het traject naar een klimaatneutrale economie zal de behoefte aan koolstofarme technologieën sterk stijgen, waarmee ook de vraag toeneemt naar de metalen die essentieel zijn voor maken van deze technologieën. Het blijft daarmee belangrijk om de trends hierin te blijven volgen om zo een goed beeld te krijgen van de kansen en de risico’s. De energietransitie heeft tot gevolg dat de druk op veel metaalmarkten toeneemt. Steeds grotere hoeveelheden metalen zoals koper, nikkel, kobalt en lithium zijn in de komende jaren nodig. In sommige gevallen ontstaan daardoor tekorten, maar vaak genoeg is het aanbod ruim voldoende om aan de vraag te voldoen. In deze analyse belichten wij een aantal dominante kritieke of strategische metalen die nodig en bovenal onmisbaar zijn in de energietransitie. We maken hierin een verschil in ‘vereiste’ transitiemetalen (de echt onmisbare metalen) en relevante transitiemetalen (iets minder onmisbaar). We laten zien welke metalen met name van belang zijn voor het maken van een viertal schone technologieën en berekenen wat de impact is van de trend in de metaalprijzen op de materiaalkosten voor het maken van de schone technologieën. Tot slot bekijken hoe de vraag naar die metalen in de komende jaren in verschillende IEA-scenario’s zich naar verwachting zal ontwikkelen en welke invloed de vraag-aanbodbalans van deze metalen kunnen hebben op de prijstrend voor de energietransitiemetalen. We sluiten deze analyse af met een conclusie.

De gratis emissierechten binnen EU ETS biedt de bedrijven die onder het emissiehandelsysteem vallen bescherming tegen concurrentie uit het buitenland. De toekenning van gratis emissierechten beperkt namelijk de kosten voor de ETS-bedrijven ten opzichte van concurrenten buiten de EU. Maar omdat dit systeem ook een rem zet op de investeringen in decarbonisatie, zullen deze gratis emissierechten worden afgebouwd tot nul in 2034. Vanaf dat moment moet een koolstofcorrectie aan de Europese grens (Carbon Border Adjustment Mechanism, CBAM) het verlies aan concurrentiekracht deels te minimaliseren. Met name voor de ETS-bedrijven in de industrie gaat hierdoor veel veranderen. In deze analyse belichten wij de trend in de koolstofkosten voor ETS-bedrijven in Nederland. Hiervoor gaan wij in op de structuur van EU ETS in Nederland, haar trends in ETS-emissies en hoe de balans eruit ziet tussen de gratis emissierechten versus de ETS emissies naar sector. Tot slot belichten we de impact van de afbouw van gratis emissierechten en de trends in koolstofkosten voor ETS-bedrijven richting 2030. We sluiten af met een conclusie.

In mei van dit jaar publiceerde het Network for Greening Financial the Financial System (NGFS) een kwantificering van een reeks klimaatscenario's met een tijdshorizon van vijf jaar. Het was de eerste keer dat het NGFS klimaatscenario's met een kortere tijdshorizon uitwerkte. In dit artikel selecteren we enkele nuttige bevindingen uit deze NGFS-scenario's.

Hernieuwbare energiebronnen en hervormingen verzwakken de koppeling tussen gas, koolstof en elektriciteit, waardoor prijsbepalende factoren verschuiven naar langetermijnfactoren zoals hernieuwbare energiebronnen, flexibiliteit en strengere emissieplafonds.

Dit jaar merken ongeveer 1,5 miljoen Nederlandse pensionado’s de gevolgen van de pensioentransitie in hun portemonnee. Wij onderzoeken op basis van geanonimiseerde transactiedata de bestedingsimpuls die uitgaat van de invaarbonus, de extra pensioenindexatie door de overgang naar het nieuwe pensioenstelsel. Pensionado’s geven gemiddeld slechts 22% van een extra euro pensioeninkomen uit. Dit percentage zakt bij hogere leeftijden. Pensionado’s met lagere inkomens, of met weinig financiële buffers geven juist een groter deel van het extra inkomen uit. Ondanks de procentueel kleine effecten betekent de hoogte van de invaarbonus samen met een aanzienlijk aantal ouderen nog steeds een steuntje in de rug voor de Nederlandse economie.

Wat merken Nederlandse huishoudens van de oorlog in Iran? In deze publicatie analyseren we hoe snel hogere energieprijzen de portemonnee van huishoudens raken, met behulp van geanonimiseerde transactiedata van meer dan 1 miljoen huishoudens. Hogere gasprijzen werken met vertraging door, waardoor de doorsnee betaling van de energierekening vooralsnog niet is gestegen. Bij brandstofuitgaven zien we dat de stijgende olieprijzen sneller doorwerken, dit effect is in maart al zichtbaar. Wij verwachten dat de energiebetalingen in de komende maanden blijven toenemen, zoals ook het geval was in 2022. Toen duurde het ongeveer een kwartaal voordat betalingen aan de energierekening duidelijk opliepen. Daarom volgen we de komende maanden de energiebetalingen van huishoudens, met name van huishoudens die kwetsbaar zijn voor hogere energielasten.

Door de oorlog in Iran schoot de brandstofprijzen omhoog, terwijl de benzineprijzen in België liggen tot wel 55 cent per liter lager liggen. Hierdoor is in de grensregio ongeveer 15% van het benzineverbruik verschoven naar België, een effect dat grotendeels wordt veroorzaakt door een minderheid/kleine groep huishoudens. Dit effect blijft constant voor huishoudens t/m 30 kilometer van de grens. Ook tankstations iets verder weg omzet kunnen verliezen. Tegelijkertijd blijft het landelijke verlies aan accijnsinkomsten voor de overheid beperkt.

Verduurzamingsmaatregelen beschermen huishoudens tegen stijgende energiekosten: woningeigenaren die gebruikmaakten van subsidies zagen hun energie-uitgaven tussen 2019 en 2025 nauwelijks stijgen of zelfs dalen, terwijl huishoudens zonder ISDE subsidie gemiddeld 24 procent meer gingen betalen. Dit blijkt uit een analyse van geanonimiseerde en geaggregeerde transactiegegevens.

Analyse van 320.000 huishoudens toont een daling van de woonlastenratio voor het doorsnee huishouden in recente jaren. Woonlastenratio is het percentage van het inkomen dat besteed wordt aan woonlasten. Kopers hebben doorgaans een lagere woonlastenratio; vrije sector- en sociale huurders zitten op vergelijkbare niveaus. Jongere kopers en vrije huurders hebben vergelijkbare inkomsten en woonlasten. Woonlastenratio van jongere kopers is gestegen door hypotheekrenteaftrek en beperkte koopmogelijkheden voor lagere inkomens. Huurtoeslag essentieel voor groot deel van ontvangers voorkomt dat huishoudens meer dan de helft van hun inkomsten aan woonlasten moeten uitgeven.

De Black Friday-periode wordt door veel Nederlanders benut om aankopen te doen, vaak met het oog op sinterklaas en kerst. In deze periode geven consumenten aanzienlijk meer uit dan in het verleden, toen de dagen rond sinterklaas nog echte aankoopdagen waren. Om piekdrukte te voorkomen, starten meer retailers steeds eerder in november met het doen van aanbiedingen, waarbij de klant vooral via internet wordt gelokt.

Analyse van 150.000 Nederlandse huishoudens met een salaris biedt inzicht in de ontwikkeling van de bestaanszekerheid. We onderzoeken welk deel van het netto-inkomen wordt besteed aan vaste lasten en boodschappen. De boodschappenprijzen zijn flink toegenomen; huishoudens geven er dan ook een groter bedrag aan uit dan 7 jaar geleden. Toch neemt de bestaanszekerheid toe, omdat de inkomens sterker zijn gestegen dan de vaste lasten en boodschappen. Het percentage huishoudens dat een groot deel van het inkomen kwijt is aan vaste lasten en boodschappen is afgenomen.

Huishoudens in de grensregio kunnen zowel in Nederland als over de grens tanken. Hoe verandert het tank- en boodschapgedrag van deze huishoudens bij een relatieve verandering van de brandstofprijs?

De ov- en brandstofuitgaven liggen beide weer op het oorspronkelijke niveau, maar het herstel duurde bij de ov-uitgaven langer dan bij de brandstofuitgaven. Dat blijkt uit analyse van geanonimiseerde en geaggregeerde transactiegegevens.

Uit een analyse van de inkomsten van zes cohorten eerstejaars studenten blijkt dat hun financiële positie is verbeterd. Zowel de herinvoering van de basisbeurs als de stijgende uurlonen hebben hieraan bijgedragen. Eerstejaars studenten zijn minder afhankelijk geworden van studiefinanciering. Ze leenden minder, waardoor zij een kleinere studieschuld opbouwen. Eerstejaars studenten ervaarden afgelopen jaar de financiële vrijheid om minder uren te werken.

Giovanni Gentile is Rentestrateeg bij het Economisch Bureau van ABN AMRO

Aggie van Huisseling is Senior Econoom Nederland bij het Economisch Bureau van ABN AMRO.

Mike Langen is woningeconoom & data-scientist bij het Economisch Bureau van ABN AMRO.

Nederland decarboniseert en daarmee is de transitie in volle gang. Alleen het tempo in het traject naar een koolstofarme economie is nog niet toereikend genoeg om de gestelde klimaatdoelen te bereiken. Deze analyse laat de achterstand zien en gaat in op de achtergronden daarvan. Wij zien onder andere dat de initiatieven tot decarboniseren talrijk zijn en dat er inmiddels veel best practices zijn aan te wijzen. Maar de sectoren die verantwoordelijk zijn voor het grootste deel uitstoot van broeikasgassen – de energie-intensieve sectoren die onder het EU emissiehandelsysteem vallen (EU ETS) – staan nog steeds voor een grote uitdaging om koolstofarm te worden. De decarbonisatieoplossingen liggen voor veel bedrijven in sectoren vaak binnen handbereik, maar het zijn de randvoorwaarden die vaak voor de obstakels zorgen. In deze analyse gaan we eerst in op de trend van een aantal duurzaamheidsindicatoren voor de Nederlandse economie en de stand van zaken in het verminderen van de broeikasgassen (BKG) in sectoren. Daarbij kijken we onder andere naar de haalbaarheid van het 2030- klimaatdoel per sector. Vervolgens gaan we dieper in op het deel van de uitstoot dat onder EU ETS valt en hoe de energie-intensieve sectoren in de industrie presteren. De specifieke industriële klimaatdoelen komen aan bod, inclusief de meest voor handliggende decarbonisatie-opties. We sluiten deze analyse af met een conclusie.

In deze publicatie beantwoorden wij de vraag hoe de weg van de Nederlandse economie en haar sectoren naar het ultieme 2050-klimaatneutrale doel eruit zou kunnen zien. Met name kijken we hier naar de impact die alle koolstofarme technologieën kunnen hebben op de vermindering van de broeikasgassen voor 21 sectoren in onze zogenoemde Sector Technology Pathways richting 2050. Welke sectoren zijn de zwaargewichten in de transitie, waar is het verminderen van broeikasgassen een grotere uitdaging en welke knelpunten komen we op de weg naar 2050 tegen?

In het traject naar een klimaatneutrale economie zal de behoefte aan koolstofarme technologieën sterk stijgen, waarmee ook de vraag toeneemt naar de metalen die essentieel zijn voor maken van deze technologieën. Het blijft daarmee belangrijk om de trends hierin te blijven volgen om zo een goed beeld te krijgen van de kansen en de risico’s. De energietransitie heeft tot gevolg dat de druk op veel metaalmarkten toeneemt. Steeds grotere hoeveelheden metalen zoals koper, nikkel, kobalt en lithium zijn in de komende jaren nodig. In sommige gevallen ontstaan daardoor tekorten, maar vaak genoeg is het aanbod ruim voldoende om aan de vraag te voldoen. In deze analyse belichten wij een aantal dominante kritieke of strategische metalen die nodig en bovenal onmisbaar zijn in de energietransitie. We maken hierin een verschil in ‘vereiste’ transitiemetalen (de echt onmisbare metalen) en relevante transitiemetalen (iets minder onmisbaar). We laten zien welke metalen met name van belang zijn voor het maken van een viertal schone technologieën en berekenen wat de impact is van de trend in de metaalprijzen op de materiaalkosten voor het maken van de schone technologieën. Tot slot bekijken hoe de vraag naar die metalen in de komende jaren in verschillende IEA-scenario’s zich naar verwachting zal ontwikkelen en welke invloed de vraag-aanbodbalans van deze metalen kunnen hebben op de prijstrend voor de energietransitiemetalen. We sluiten deze analyse af met een conclusie.

Klimaatverandering zorgt voor grotere risico’s die vaker voorkomen en meer schade veroorzaken aan Nederlandse woningen. Deze studie gaat over de vraag in welke wijken de risico’s van klimaatverandering maar ook de kosten van verduurzaming voor woningeigenaren of voor panden mogelijk te veel zijn om te dragen. Wij noemen dit ‘klimaatkwetsbare’ wijken.

De Rijn, de drukst bevaren rivier van Europa, is van groot economisch belang. Als gevolg van droogte zijn er zowel in 2018 als in 2022 perioden geweest waarin het waterpeil in de Rijn tot een kritiek niveau is gedaald, waardoor de binnenvaart ernstig werd beperkt. Volgens het Kiel Institute for the World Economy leidde het lage waterpeil in november 2018 tot een daling van de industriële productie met 1,5 procent, waardoor het Duitse bbp met 0,4 procent daalde. 1)

Artificiële intelligentie (AI) heeft de potentie om de productiviteit en de groei van het BBP te stimuleren Het effect op de productiviteit is waarschijnlijk J-vormig: eerst een daling, dan met enige vertraging een stijging.

Het woord stagflatie zingt weer rond. De inflatie is hoog en de vooruitzichten voor de economie verslechteren. De combinatie van hoge inflatie en stagnatie van de bbp-groei kwam ook voor in de jaren zeventig en tachtig. De huidige situatie kent diverse paralellen met die periode. Net als toen stijgen de voedsel- en energieprijzen en verzwakt het sentiment ten aanzien van de economie. Maar, er zijn ook belangrijke verschillen. Zo ligt de focus van het monetair beleid tegenwoordig op inflatie en is de arbeidsmarkt anders georganiseerd. Dat stelt enigszins gerust. Toch is dit geen reden om achterover te leunen, want het risico van stagflatie is daarmee nog niet uitgewist. Andere bedreigingen, zoals achterblijvende productiviteitsgroei, dienen zich namelijk aan. Het is daarom zaak alert te blijven en de economie te blijven hervormen.

Inzichten uit een onderzoek in Nederland. Door de opwarming van de aarde neemt de kans op overstromingen toe. Indien dit risico niet in de huizenprijzen is meegenomen, ontstaat de vrees voor een plotselinge schok op de huizenmarkt, die de financiële stabiliteit kan beïnvloeden. Onze onderzoeksresultaten geven geen uitsluitsel, maar wijzen erop dat de huidige overstromingsrisico's niet (volledig) zijn ingeprijsd in de woningwaarde. De belangrijkste methodologische uitdaging bij het meten van de impact van overstromingsrisico op huizenprijzen is het vinden van vergelijkbare huizen zonder al te veel waarnemingen te verliezen.